شاید شما هم شنیده باشید که وقتی از نابرابری جنسیتی و مردسالاری صحبت میکنیم، برخی با اشاره به تجربه و مشاهدهی خود ادعا کنند که در خانه و خانوادهی آنها زنسالاری برقرار است.
این حرف از این جهت عجیب است که مردسالاری یک سیستم است یعنی تمام ساختارها و سازوکارهای موجود فرهنگی و قانونی، به گونهای طراحی و چیده شده و دست در دست هم دادهاند که بیشترین میزان قدرت و سرمایه در دست مردان باشد. مردان هرچه بیشتر عرصههای اجتماعی و اقتصادی را از آن خود کرده و زنان به خانهها رانده شوند.
حالا که از یک سیستم حرف میزنیم طبیعتا یک خانه در این سیستم نمیتواند «زن سالار» باشد. چون اصلاً سالار بودن اشاره به ساختارها دارد نه موقعیتهای شخصی.
اما ممکن است فکر کنیم گوینده فقط دچار یک اشتباه کلامی شده و منظورش این است که در خانهی آنها قدرت در دست زنهاست یا زنها قدرت برابر با مردان دارند. این هرچند عجیب نیست، اما برای من مشکوک است زیرا همچنان داشتن قدرت برابر در یک خانه در جامعه ای که همه ساز و کارهایش طراحی شده برای گرفتن عاملیت و حق انتخاب زنان در قدرت بودن آسان نیست.
برای پاسخ دادن به این شک و صحتسنجی این ادعا که در خانهی ما زنان در قدرتند یا با مردان برابرند باید چند پرسش مطرح کرد:
آیا زنان خانواده حق طلاق و خروج از کشور دارند؟
آیا حق تحصیل و اشتغال دارند؟
آیا مالکیت اموال خانواده مشترکا در اختیار زنان و مردان است؟
خانواده مسالهی نابرابری ارث فرزندان پسر و دختر را حل کرده است؟
مشارکت مردان در امور خانه داری فرزندپروری چقدر است؟
آیا مردان خانواده در کارهای مراقبتی مشارکت میکنند؟
زنان دربارهی بارداری، پایان خودخواسته بارداری و جلوگیری از بارداری عاملیت دارند؟
آیا آن خانواده به خیانت زن و مرد واکنش مشابهی نشان میدهد؟ و احتمالا دهها پرسش دیگر…
این پرسشها را برای شفافشدن معنای «قدرت» میپرسیم زیرا برخی ممکن است فکر کنند همینکه زنان خانواده تصمیم میگیرند برای شام چه بپزند، شب عید خانه چه کسی عیددیدنی بروند و در عروسی عموزاده چقدر شاباش بدهند! یعنی دیگر خیلی قدرت دارند و حرف حرف آنهاست.
هرچند ناممکن نیست زنان در خانوادهی مشخصی دارای قدرت بیشتر یا برابر باشند اما همان زنان باز به شدیدترین شکل ممکن توسط ساختارهای موجود به عقب رانده میشوند. اینبار با دقت به مادرها و خاله ها مادربزرگها و عمه هایمان نگاه کنیم و سوالهای بالا را بپرسیم قبل از اینکه ادعا کنیم «اما در خانه ی ما زن سالاریست». /مجلس زن
