آيا جامعه امروز ايران استعداد «انقلاب» ديگري دارد؟

 قاسم خرمي

🔻خيلي ها اين ايده عاميانه را مطرح مي كنند كه حاكمان كشور به همان روشي كه حكومت پيشين را ساقط كرده اند، مراقبند كه حكومت را از دست ندهند و به عبارتي همه راههاي وقوع انقلاب به شيوه قبل را بسته اند. مثلا شاه اگر از ايجاد فضاي باز سياسي سقوط كرد، در نتیجه اكنون حكومت از ايجاد چنين فضايي پرهيز خواهد كرد.

🔻اين يك تفكر غلط و گمراه كننده است. انقلاب ها مثل سيلابي است كه بالاخره مسيري را براي عبور پيدا مي كند. ضمن اينكه تجريه انقلاب 57 نشان مي دهد كه دلايل وقوع انقلاب در ايران با همه جاي دنيا متفاوت و غافلگير كننده بود. به عنوان مثال براي هيچ نظريه پردازي قابل پيش بيني نبود كه يك حكومت در ظاهر مقتدر و داراي پنجمين ارتش دنيا و جنگ افزارهاي پيشرفته و با رشد اقتصادي چشمگير با اين سرعت به زير كشيده شود. ضمنا فراموش نكينم كه ايران از معدود كشورهاي جهان است كه در يك قرن دو انقلاب فراگير ( انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامي) را تجربه كرده است.

🔻اگر درك نظريه پردازان خارجي و داخلي از رفتارسياسي مردم ايران در سال 57 قاصر بود، اين احتمال را مي توان داد كه اكنون هم در باره آينده تحولات سياسي ايران ضعف نظري و پيش بيني وجود داشته باشد. چه بسا آنچه در سال 57 باعث وقوع انقلاب شد، اكنون اثر و قدرتي نداشته باشد و يا موضوعات و پديده هاي ناشناخته اي در شرايط حاضر، بتواند موثر افتدكه در سال 57  از عوامل بسياري جزئي و فرعي وقوع انقلاب تلقي مي شدند.

🔻سرچشمه همه انقلابها، مسائل  و بحران هاي حل نشده درون جامعه است. هيچ انقلابي از بيرون مرزها تحميل نمي شود، از بيرون فقط مي توان بر آتش داخل دميد. از اينرو، شايد عاقلانه تر و كم هزينه ترين راه براي پيشگيري از  تبديل قطرات اعتراضي به سيل بنيان كن، اصلاح بهنگام در روش حكمراني باشد وگرنه شنيدن ديرهنگام انقلاب دردي دوا نمي كند.

🔻با شروع اعتراضات مردم در سال 57 ،علي رضايي سرمايه دار معروف و مالك بانك شهريار  به سراغ اشرف پهلوي مي رود و مي گويد اگر عليا حضرت  از اعلي حضرت اجازه بگيرند ما مي توانيم براي نجات حكومت كاري بكنيم. كارهايي را هم شروع كرد و حتي 20 ميليون تومان پول نقد تهيه كرد تا راهپيمايي حكومتي راه بيندازد اما ديگر خيلي دير شده بود و حتي كارگران كارخانه هاي خود او هم حاضر نشدند به نفع شاه راهپيمايي كنند.

🔻هانا آرنت، فيلسوف سياسي، قبل از وقوع انقلاب ایران درگذشت اما در كتاب  مشهور « انقلاب» مي نویسد: حتي در كشورهايي كه يكبار انقلاب شده است نيز تكرار انقلابي ديگر، منتهي به دلايل و شيوه هاي ديگر ،دور از ذهن نيست. به نظر او  يكي از دلايل  مهم وقوع انقلاب در كشورهايي كه تجريه انقلاب داشته اند اين است كه نقاب از چهره انقلابيون سابق بيفتد و مردم احساس كنند كه آنان آن چيزي كه مي گفتند، نيستند و به آرمانهاي انقلاب پايبند نمانده اند (http://t.me/tahkimmelat). در اين ميان، بيشتر از همه عوامل، وقوع فسادهاي اقتصادي است كه مردم اين دسته از كشورها را عصيان زده و انقلابی مي كند.