محمد محبی
علی خامنهای رهبر تشکیلات موسوم به جمهوری اسلامی امروز گفت: «به تعبیر قرآن، عقبنشینی غیرتاکتیکی در هر میدانی چه عرصه نظامی و چه میدانهای سیاسی، تبلیغاتی و اقتصادی، غضب الهی را به دنبال دارد.»
منظور علی خامنهای از «عقبنشینی غیرتاکتیکی» چیست؟! یعنی میخواهد بگوید که اگر عقبنشینی تاکتیکی باشد غضب إلهی را به دنبال ندارد؟! دقیقاً همین است. به این ترفند، استفاده از قاعده مفهوم مخالف اطلاق میشود.
کسانی که با مباحث فقهی و حقوقی آشنایی دارند با ترمی با عنوان «مفهوم مخالف» هم آشنا هستند. در قواعد فقه و همچنین در نص قانون، مفهوم مخالف هر قاعده و قانون هم حکمی برابر با خود همان قاعده و قانون را دارد.
مثالی میزنم تا کمی قضیه روشنتر شود. قانونگذار در ماده ۲۴ قانون مدنی بیان میکند که: «هیچکس نمیتواند طرق و شوارع عامه و کوچههایی را که آخر آنها مسدود نیست تملک نماید.» در این ماده حکمی صریح آمده است که میتوان از مفهوم مخالف آن هم حکمی دیگر را استخراج کرد. به این ترتیب که اگر تملک کوچهها و شوارع غیرمسدود، ممنوع است، بنابراین با استفاده از قاعده «مفهوم مخالف» میتوان این نتیجه را گرفت که، تملک کوچههای مسدود یا اصطلاحاً بنبست، مجاز است. و در عمل هم اگر چند مالک در یک کوچه بنبست باشند مالکین با توافق و تراضی میتوانند به هر صورت که بخواهند از آن استفاده کنند. ولی اگر تنها یک مالک در کوچه باشد که هر گونه تصرفی را که بخواهد به موجب قانون، انجام دهد.
باری، قاعده «مفهوم مخالف» قرنهاست که در اغلب نظامهای حقوقی دنیا امری پذیرفته شده است. اما بعضی سیاسیون از این قاعده در سخنرانیهای خود هم استفاده میکنند تا راه را برای سناریوهای گوناگون سیاسی باز بگذارند. مثلاً خامنهای تأکید میکند که عقبنشینی غیرتاکتیکی باعث غضب الهی میشود، اما با توجه به قاعده مفهوم مخالف، اگر برای عقبنشینی دلیل خوبی وجود داشته باشد، و اصطلاحاً تاکتیکی باشد غضب الهی کنسل است؟
گفتارها و کردارهای خامنهای در چهار دهه گذشته، همیشه دوپهلو بوده است تا راه برای فرار از مسئولیت برایش باز باشد. مثلاً اصلاحاتچیها را بر سر کار میآورد تا کاری متفاوت کنند تا اگر آن کار نتیجه مثبت داشته باشد آن را به نفع خود مصادره نماید و اگر نتیجه منفی و فاجعهبار داشته باشد، تقصیر را به گردن اصلاحاتچیهای دوسرنجس بیاندازد.
فیسبوک نویسنده
