رستم شجاعی مقدم
۱- هویت ایدئولوژیک قانون اساسی و حکومت فعلی خود سه جنبه از تعارض بنیادین و آشتی ناپذیر با نظام جهانی را موجب شده است:
الف) تعارض هویتی و فلسفی با سیاست (ادعای نوعی پیامبری جهانی که در جهان امروز پذیرفتنی نیست)، این هویت همه قواعد سیاست و نظم جهانی را نفی میکند.
ب) نفی منفعت و مصلحت عام از فلسفه حکمرانی و ادعای وظیفه محوری، این جنبه از تعارض خرد محاسبهگر را نفی کرده و اهدافی بسیار متفاوت را دنبال میکند که موجب ناسازگاری تهاجمی با جهان سیاست میشود.
ج) نفی ملت و تاکید بر امت اسلامی که عملا تعارض با نظم سیاسی و نقض قلمروهای شناخته شده است، جهان سیاست با قلمروهای جغرافیایی و حدود منافع همه واحدهای سیاسی نظم پذیرفته است، امتگرایی این حدود را به رسمیت نمیشناسد.
۲- تسلط روسیه و عوامل آن بر امور حکمرانی، روسیه با هدف نگهداری ایران در حدودی از ضعفهای همه جانبه، با استفاده از افراد خود مانع اصلاح سیاست خارجی ایران میشود.
۳- مبانی و راهبردهای برملا شده، تکیه این راهبردها بر نظامیگری، تهدیدات تسلیحاتی، بستن آبراهها، تنگهها و… کشورهای خارجی را از مشارکت و همراهی با ایران برحذر میدارند.
۴- اعتماد تخریب شده، علاوه بر بیاعتمادی دیرین میان ایران با آمریکا و اروپا، در منطقه نزدیک نیز از جانب دولتها و ملتهای منطقه بیاعتمادی عمیق و گستردهای که در نتیجه سیاستهای منطقهای و جنگطلبی عوامل نفوذی ایران پدید آمده است، به مانع بازگشت ایران به جمع تبدیل شده است.
۵- توهم بر قله بودن (احساس امکان نوعی جهانگشایی از طریق فرقهگرایی)، این توهم علاوه بر مقامات عالی حکومت، گروههای عوام و مداحان حکومت را نیز فرا گرفته است، از طرفی منافع این گروهها در ادامه وضع امروز به مانع پذیرش ضرورت های حیاتی میشوند.
۶- پاکسازی بلندمدت ساختار حکومت از اهل خرد و دانش سیاسی، با وجود این افراد در مصادر قدرت و حاکمیت امکان کنش سازنده با جهان وجود ندارد، حکومت اگر هم بخواهد دیگر نمیتواند چون نیروی انسانی قابل در اختیار ندارد.
۷- کارکرد گذشته نفوذ ایران در کشورهای منطقه که به جنگ و ویرانی منجر شده است، در واقع آنچه بر سر متحدان و دوستان قبلی ایران آمده است موجب حذف انگیزه برای مشارکت سیاسی با ایران شده است.
نکتهها:
– با وجود موانع فوق حکومت کنونی ایران راه بسیاری دشواری برای بازگشت به ریل عقلانیت و هدایت کشور در مسیر تعامل سازنده با جهان در پیش دارد که از قابلیتهای آن فراتر است.
– تحولات مسالمت آمیز داخلی خواسته اکثریت مردم ایران است و این دروازه تنها راه چاره مشکلات کشور ماست.
