مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، میگوید: «در جنگی تمامعیار با آمریکا، اروپا و اسرائیل هستیم.» این گفتگوی پزشکیان که روز شنبه در وبسایت علی خامنهای منتشر شد، وضعیت کنونی کشور را «پیچیدهتر از دوران جنگ هشتساله» توصیف کرد. وی با وجود فشارهای همزمان اقتصادی، نظامی و سیاسی، به شکست در جنگ ۱۲ روزه اشارهای نکرد.
در همین راستا، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در مصاحبه با خبرگزاری «تاس» (یکشنبه ۲۸ دسامبر) گفت: «جمهوری اسلامی با توجه به حملات مستقیم اسرائیل و آمریکا به تأسیسات اتمی، ایران خویشتنداری نشان داده و مسیر گفتگو را در پیش گرفته است.» وی در عین حال هشدار داد که احتمال حملات دیگری علیه ایران از جانب اسرائیل و آمریکا وجود دارد (۱) وی همچنین اظهارات مقامهای اسرائیلی درباره آمادگی برای استفاده دوباره از زور را «مایه نگرانی عمیق» دانست.
با توجه به بحرانهای داخلی و تقابل بینالمللی
میتوان چنین تحلیل کرد که سخنان پزشکیان تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر بحران شدید انرژی، افزایش اخیر قیمت سوخت و تورم بالای ۵۲ درصدی است که منجر به موج جدیدی از گرانی کالاهای اساسی شده است. اما همزمان با آزمایشهای موشکی سپاه پاسداران، برخی منابع رسانهای گزارش دادهاند که اسرائیل نگران این آزمایشهاست و بنیامین نتانیاهو در سفر به آمریکا قصد دارد از دونالد ترامپ برای حمله مجدد به جمهوری اسلامی «چراغ سبز» دریافت کند. پیش از این، «انستیتو مطالعات سیاست بینالملل» ایتالیا گزارش داده بود که با تایید علی خامنهای، جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود را به سمت تولید کلاهکهای هستهای سوق داده است.
تمرکز بر «نوحهخوانی» به مثابه ابزار کنترل
بااین حال علی خامنه ای در دیدار ۱۶ دسامبر با دستاندرکاران همایش شهیدان استان البرز، اعلام کرد: «بهرغم مشکلات، نقاط مثبت در کشور زیاد است (۲).» وی با ابراز نگرانی از تاثیر رسانههای مجازی بر ذهن جوانان، معتقد است روایتهای دستگاههای مسئول برای انتقال ارزشهای دفاع مقدس کافی نیست. به روایتی دیگر، میتوان سخنان او را چنین تعبیر کرد که از نظر او «شدت شستوشوی مغزی جوانان کافی نیست!».
وی با ناکافی دانستن اثر فعلی نوحهخوانی، اظهار داشت: «امروز مداحی یکی از عرصههای بسیار مهمی است که شایسته پژوهش است.» او مداحی را نه فقط گریاندن، بلکه پدیدهای برای «عمقیابی»، «آسیبشناسی» و یافتن «راههای رشد» توصیف کرد. به نظر میرسد خامنهای از خیزش جوانان و هدایت آنها از طریق فضای مجازی هراسان است و در تصمیمگیریهای خود به مرز استیصال رسیده است.
او پدیده مداحی را رکنی از «ادبیات مقاومت ملی» میداند و مقاومت را «تابآوری در برابر فشار دشمن برای تسلیم نشدن» تعریف میکند. تحلیل علمی این روایتها نشان میدهد که وی خواهان سلب اراده از جوانان ایران است؛ امری که توهینی به هوش نسل جوان و دانشپژوهی محسوب میشود که برای تغییر نظام ایستادگی میکنند.
تناقض در سیاست خارجی و هویتسازی
در ادامه سخنانش خامنه ای محاصره ونزوئلا توسط آمریکا را «توسعهطلبی» قلمداد میکند، اما جالب است که از ادعای امارات بر جزایر سهگانه ایرانی (ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک) نامی نمیبرد. او با اشاره به دوران قاجار و پهلوی، مدعی است که انقلاب اسلامی هویت ملت را از نفوذ بیگانه پاک کرد. وی همچنین بدون نام بردن از گروههای نیابتی، به گسترش «مقاومت» به خارج از مرزها اشاره کرد؛ این در حالی است که نیروهای نیابتی نظام در خاورمیانه بر اثر حملات اسرائیل و آمریکا بهشدت تضعیف شدهاند.
خامنهای با رد نکردن احتمال حمله مجدد اسرائیل، بر «جنگ تبلیغاتی» تاکید دارد. او معتقد است دشمن چون از راه نظامی موفق نشده، به دنبال تغییر افکار جوانان است. راهکار او برای مداحان این است: «با هر هدف دشمن، همان هدف را مورد حمله قرار دهید.» او برای این کار مداحان را به بهرهگیری از نظریات فضلای حوزههای علمیه فراخواند.
واهمه از فروپاشی و بحران مشروعیت
آیتالله خامنهای را متقاعد نموده که در صورت حمله دوباره، تجهیزات نظامی ایران توان دفاع متقابل کامل را ندارند، لذا به دنبال تشویق مردم به «مقاومت مدنی» در برابر شکست است. او بهوضوح از خیزش مردم، نفوذ اطلاعاتی و وضعیت وخیم معیشتی واهمه دارد.
در همین راستا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، با هشدار نسبت به گرانیهای افسارگسیخته، دولت پزشکیان را به استیضاح تهدید کرد (۳). در مقابل، پزشکیان با اعلام کمبود بودجه و اشاره به وضعیت جنگی، عملاً از خود سلب مسئولیت کرده است؛ وضعیتی که نشاندهنده تسلط مافیای اقتصادی و بیت رهبری بر مقدرات کشور است.
اگرچه دولت اقداماتی نظیر کالابرگ را اجرا کرده، اما این اقدامات در برابر تورم روز افزون ناچیز است. در مجلس نیز نمایندگانی چون محمد سراج، با تکرار سخنان خامنهای، از «جنگ نرم موریانهای» سخن میگویند (۴). این گفتمان نشاندهنده بحران مشروعیت است؛ چرا که جوانان برای کسب حقیقت به جای رسانههای داخلی، به فضای مجازی روی آوردهاند.
احمد بیگدلی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس نیز اعتراف کرده است که «باید با مردم صادق باشیم» و تایید کرده که محدودسازی فضای مجازی نتیجه معکوس دارد. او نگران است که دیگر نمیتوان مانند دهههای قبل بر حقایق سرپوش گذاشت.
فرجام سخن
نظام اسلامی مشروعیت و کارآمدی خود را از دست داده است. تا زمانی که حاکمیت در تقابل با جهان غرب، ادامه غنیسازی اورانیوم و حمایت از گروههای نیابتی اصرار ورزد، خروج از این بحرانِ خودساخته متصور نیست. اقتصاد مافیایی و حضور افرادی چون «بابک زنجانی» که به جای اعدام، اکنون نسخه اقتصادی میپیچند، نشان از آشفتگی عمیق سیستم مدیریت اقتصادی دارد.
نسل جدید پیوند خود را با این حاکمیت گسسته است. شعار «مرگ بر دیکتاتور» نشاندهنده خواست قطعی برای تغییر است. حتی پیشنهاد «نوحهخوانی مدرن» خامنهای نیز در برابر آگاهی این نسل بیاثر خواهد بود.
از سوی دیگر، گزارشهای بینالمللی (نظیر آکسیوس) و جابجایی سیستمهای موشکی، احتمال یک درگیری نظامی بزرگ را تقویت کرده است (۵).
روند رویدادها نشانگر ان است که خاورمیانه، آبستن حوادثی پیچیده است که ریشه درناترازیهای عمیق در نظام مدیریتی و ساختاری جمهوری اسلامی ایران دارد.
ناخدا محمد فارسی
۲۹ دسامبر ۲۰۲۵
1 – https://kayhan.london/1404/10/07/393384/
2 – https://www.fardanews.com/
3 – https://www.fardanews.com/
4 – https://www.irna.ir/news/86026810/
5 – https://www.dw.com/fa-ir//a-75262486
