توافق هسته ای، اگر مستلزم گفت و گوی منطقه ای دوجانبه یا جمعی نباشد، منجر به ثبات منطقه ای نخواهد شد
نویسنده: هدی رؤوف
ترجمه: علی حسین نژاد
“سیاست کشور در وزارت امور خارجه مشخص نمی شود”، این پاسخ، علی خامنه ای، رهبر ایران، بر انتقاد جواد ظریف، وزیر سابق امور خارجه ایران بود، مبنی بر اینکه سیاست های سپاه پاسداران متناقض بوده و گاهی اوقات تلاش های دیپلماتیک دولت حسن روحانی را تضعیف می کند.
شاید ما همیشه بتوانیم این موضوع را بازگو کنیم تا بدانیم که دنبال کردن مسیر دیپلماسی دولت ایران بیانگر و روشن کنندهی اهداف کامل اقدامات ایران نیست و نمی تواند نشانه ای از سمت و سوی مقاصد ایران برای آرام کردن یا تشدید تشنج باشد. حملهی اخیر اربیل نمونه و مثال جدیدی برای این امر میباشد.
از چند روز پیش در بحبوحهی انتظار برای اعلام دست یافتن به توافق نهائی در برجام، سپاه پاسداران ایران مسئولیت شلیک دهها موشک را برعهده گرفت که به نزدیک محل کنسولگری جدید آمریکا در اربیل در اقلیم کردستان عراق اصابت کردند.
تنها توجیه اعلام شده از سوی سپاه پاسداران این بود که موشک ها یک مقر موساد اسرائیل را هدف قرار دادهاند. این موضع اعلام شده سوالات بسیاری مربوط به هدف ایران را به ویژه در این زمان مطرح می کند.
در عین حال، ایران و قدرت های غربی و آمریکا منتظر رسیدن به نتیجه ای در رابطه با موضع روسیه هستند، که سرانجام با مستثنی کردن همکاری میان مسکو و تهران در زمینه های اقتصادی و تکنولوژیکی از هرگونه تحریم های غربی به ظهور پیوست تحریمهایی که به دلیل جنگ در اوکراین بر روسیه اعمال میشود .
ایران همچنان بر تقاضای خود برای لغو کامل مجازات های اعمال شده بر آن، از جمله مربوط به موشکهای بالیستیک و حقوق بشر، و مهمتر از همه، بیرون آوردن سپاه پاسداران ایران از فهرست سازمانهای تروریستی اصرار میورزد. بنابراین، چرا سپاه پاسداران با موشک منطقه کردستان عراق را هدف قرار می دهد با این ادعا که یک هدف اسرائیلی را زده است؟
شاید در راستای زمان و فضای حاکم فوق الذکر، هدف ایران این است که چندین پیام بفرستد و در عین حال چندین هدف خود را برآورده سازد. یک هدف اعلام شده وابسته به اسرائیل هست، که ممکن است در نظر گرفته شود که حمله ایران تلافی یا انتقام ضربات اسرائیل علیه اهداف ایران در سوریه است ضرباتی که طی چند هفتهی گذشته موجب کشته شدن تعدادی از افراد سپاه پاسداران شد و ممکن هم است که انگیزهی حمله گسستن اتحاد حزب دموکرات کردستان با فراکسیون سنی عراق به رهبری رئیس پارلمان محمد الحلبوسی و فراکسیون شیعه به رهبری مقتدی صدر باشد که بیشترین تعداد کرسی های انتخابات پارلمانی عراق را در ماه اکتبر به دست آوردند و موجب عقب ماندن گروههای شیعهی تحت حمایت ایران شدند گروههایی که نتیجهی آن انتخابات را در آن موقع رد کردند.
ایران پیوسته ادعا کرده که موساد اسرائیل در کردستان عراق حضور دارد، و حتی بعضی میگویند که که نفوذ و رخنهی موساد به داخل ایران و انجام برخی حملات با رخنه از طریق خاک کردستان عراق یا از طریق کردها بوده است؛ از این رو ایران خواسته کردها بهای بیشتر برای این کارشان بپردازند. موضوع قابل توجه، واکنش ایالات متحده آمریکا است، که گفته دلیلی نشان دهندهی اینکه موشک ها قرار بوده کنسولگری ایالات متحده در اربیل را هدف قرار بدهند، وجود ندارد. این نشان میدهد که ایالات متحدهی آمریکا ایران را تهدید نمیداند و رفتار سپاه پاسداران تا زمانی که منافع ایالات متحده را هدف قرار ندهد محکوم شدنی نیست.
از زمانیکه شبه نظامیان شیعه به سفارت آمریکا در بغداد در دسامبر سال ۲۰۱۹ یورش بردند و موشکهایی بالیستیک بر یک پایگاه عراقی میزبان نیروهای آمریکایی در ژانویهی ۲۰۲۰ برای انتقام کشته شدن فرمانده سپاه قدس قاسم سلیمانی شلیک کردند، حملات به ایالات متحده در عراق به میزان زیادی کاهش یافته است.
مهمترین پیامهای حمله ایران، گرچه تلفاتی بر ایالات متحده یا اسرائیل به بار نیاورد، این است که اولا این حمله نشان میدهد که ایران روش دوگانهی اقدام دیپلماتیک و در عین حال اقدام میدانی را برای دستیابی به اهداف خود در پیش گرفته است. دوم اینکه سپاه پاسداران انقلاب همچنان حق انحصاری اقدام تکروانهی بدور از دیپلماسی را برای خود محفوظ نگه میدارد، هرچند که این یکی از ایرادهایی است که دولت پیشین ایران به رهبری حسن روحانی و وزیر خارجهاش جواد ظریف مطرح میکردند؛ ولی سپاه پاسداران، امروز این حق را بدون ایرادگیریهای دولت ابراهیم رئیسی اعمال خواهد کرد، دولتی که اقدامات سپاه پاسداران را نه اخلال در کار دیپلماتیک، بلکه موازی با آن میداند.
سوم، آرامشی بین ایران و اسرائیل در کار نخواهد بود و هر یک از آن دو همچنان حضور دیگری در خاورمیانه را هدف قرار خواهد داد. چه بسا اصلا هیچ هدف اسرائیلی در آنجا وجود نداشته و این اقدام نوعی قدرت نمایی از سوی سپاه پاسداران با اقدام نظامی میدانی بوده است هرچند توافق نزدیک شده و خواسته که با یک اقدام تبلیغی علیه اسرائیل فخرفروشی کند.
به همین علت، توافق هسته ای، اگر مستلزم گفت و گوی منطقه ای دوجانبه یا جمعی نباشد، منجر به ثبات منطقه ای نخواهد شد؛ و شاید در بهترین شرایط، تنش منطقهای منحصر به ادامه جنگ سایه بین ایران و اسرائیل خواهد بود. مسلما این چیزی است که تل آویو آن را میفهمد و همچنان حق پاسخ دادن به هر اقدام ایران را برای خود محفوظ خواهد داشت.
